Otyłość - choroba cywilizacyjna
12
Lut
2018

Otyłość - choroba cywilizacyjna

Przez ostatnie dwie dekady liczba otyłych mężczyzn w krajach zachodnich niemal się podwoiła, a otyłych kobiet przybyło o ponad połowę. Coraz częściej również owa przypadłość dotyka dzieci. Przyjęło się uważać problem za czysto estetyczny i wynikający z zaniedbania. Choć w tym przypadku zdrowie rzeczywiście w głównej mierze zależy od nas samych, trzeba pamiętać iż czasem to nieleczone choroby mogą doprowadzić do otyłości, a ta nawet do niepełnosprawności.

Czy otyłość to choroba?

Bez wątpienia tak. Otyłość to przewlekła choroba polegająca na nadmiernym nagromadzeniu tkanki tłuszczowej w organizmie, gdzie jej ilość przekracza zarówno fizjologiczne potrzeby naszego ciała, jak i jego możliwości adaptacyjne. Otyłość podnosi ryzyko występowania chorób serca oraz chorób układu oddechowego. Prowadzi między innymi do nadciśnienia tętniczego, zawałów serca czy bezdechu sennego. Za osobę otyłą uważa się mężczyznę, u którego tkanka tłuszczowa przekracza 20 procent całkowitej masy ciała, oraz kobietę o masie ciała zawierającej 25 procent tkanki tłuszczowej.

Otyłość – rodzaje i przyczyny

Rodzaje otyłości można sklasyfikować w kilku typologiach - przede wszystkim ze względu na przyczyny, którymi jest powodowana. Wyróżnimy zatem otyłość pierwotną oraz otyłość wtórną.

W pierwszej kategorii znajdą się wszystkie przypadki otyłości samoistnej, które stanowią nawet 97 procent ogółu. Ta może być powodowana czynnikiem:

  • Genetycznym – otyłość dziedziczona w genach
  • Środowiskowym – choroba powstała wskutek niezdrowego odżywiania i braku ruchu
  • Psychologicznym – otyłość rezultatem zaburzeń psychologicznych, „ucieczki w jedzenie”

Druga kategoria to zdecydowana mniejszość. Otyłość wtórna jest skutkiem innych (podstawowych) chorób. Mogą wywołać ją na przykład:

  • Zaburzenia endokrynologiczne – niedoczynność tarczycy bądź niedobór hormonu wzrostu
  • Wady chromosomalne – na przykład zespół Downa lub zespół Turnera
  • Choroby podwzgórza – guzy i zapalenia mózgu, urazy czaszki
  • Leki – na przykład antydepresanty, steroidy, leki na cukrzycę

Innym kryterium podziału przypadków otyłości jest budowa ciała. Mierząc masę, obwód talii oraz czynnik WHR (stosunek obwodu talii do obwodu bioder), można określić rodzaj otyłości. Trzy wyróżniane typy to:

  • Otyłość uogólniona – tkanka tłuszczowa równomiernie rozmieszczona w obrębie całego ciała
  • Otyłość typu androidalnego – tkanka tłuszczowa skupiona w okolicach brzucha - inaczej: otyłość brzuszna lub otyłość trzewna, częściej spotykana u mężczyzn
  • Otyłość gynoidalna – tkanka tłuszczowa skupiona w obszarze od pasa w dół; inaczej: otyłość pośladkowo-udowa, częściej spotykana u kobiet

Przypadki otyłości dzieli się również pod kątem wskaźnika BMI. W ten sposób ta sama masa ciała może oznaczać inny rodzaj otyłości u dwojga różnych ludzi. Wyróżniamy:

  • Otyłość 1. stopnia – u osób z BMI pomiędzy 30 a 34,9 kg/m2
  • Otyłość 2. stopnia – u osób z BMI pomiędzy 35 a 39,9 kg/m2
  • Otyłość 3. stopnia – u osób z BMI powyżej 40 kg/m2
Otyłość w Polsce i na świecie

Otyłość stanowi coraz poważniejszy problem w wysokorozwiniętych krajach. Prognozuje się, iż w przyszłości może nawet przyjąć rozmiary epidemii. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że na całym globie 700 milionów ludzi jest otyłych. Najwięcej w Stanach Zjednoczonych, gdzie jest to przyczyna nawet 400 tysięcy zgonów rocznie. Do 2020 roku na otyłość ma chorować tam nawet 40 procent populacji. Niektóre badania już teraz zbliżają się do takich wyników, więc może nastąpić to wcześniej.

W Polsce ponad 25 procent osób powyżej dwudziestego roku życia jest otyłych. Zajmujemy pod tym względem niechlubne piąte miejsce w Europie. Prowadzi Wielka Brytania, gdzie na otyłość choruje ponad 28 procent społeczeństwa.

Otyłość – jak schudnąć?

Najlepiej jej zapobiegać - poprzez aktywność fizyczną oraz zdrową dietę. Najczęstszą przyczyną choroby jest zaniedbanie, więc tylko od nas zależy, czy do niej dopuścimy. Jeżeli jest już za późno na profilaktykę, należy wdrożyć proces leczenia, a później odpowiednią dietę. W zależności od stopnia otyłości leczenie wspiera się czasem farmakologicznie bądź chirurgicznie. Długotrwały efekt kuracji zapewnia powolny i stały spadek masy ciała. Dbając o jej stabilizację, należy stopniowo ją zmniejszać. Zaleca się obniżanie jej o 5 – 10 procent co pół roku w stosunku do masy wyjściowej.

Przed podjęciem leczenia, z problemem nadwagi, należy zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. To czas na profilaktykę i rady, czego unikać, a co stosować, by do otyłości nie dopuścić. Do specjalisty zostaną wysłane osoby ze sporą otyłością oraz takie, które zmagają się z dodatkowymi chorobami. Niezbędna będzie również wizyta w gabinecie dietetyka, który pomoże stworzyć odpowiednią dietę dla chorego. Musi być ona zarówno restrykcyjna, jak i zbilansowana, by nie doprowadzić do niedoborów żywieniowych.

Zależnie od stopnia zaawansowania choroby, leczenie otyłości może być wspomagane odpowiednio dobranymi lekami.  Jeżeli np. chory ma słabość do podjadania, spożywania nadmiernych posiłków, stosuje się wóczas farmaceutyki powodujące zasycanie. Dla osób przejadających się produktami zbożowymi odpowiednie będą leki zmniejszające wchłanianie cukrów prostych, a dla tych z podejrzeniem insulinoodporności – biguanidy.

Cukrzyca typu drugiego, wylewy i zawały, miażdżyca, choroby nerek, nadciśnienie – to tylko niektóre z gamy schorzeń, do których może doprowadzić otyłość. Osoby otyłe często zmagają się również z licznymi problemami psychologicznymi i społecznymi. W ekstremalnych przypadkach przypadłość ta utrudnia lub uniemożliwia normalne poruszanie się, a więc niejednokrotnie negatywnie wpływa na pracę, życie towarzyskie i seksualne, a także samopoczucie.

Otyłość jest znakiem naszych czasów i jak na razie nic nie wskazuje na to, by sytuacja miała się poprawić. Zacznijmy od zadbania o własne zdrowie oraz, o zdrowie naszych bliskich. Pamiętajmy o odpowiedniej diecie i ruchu na co dzień, a przyczynimy się do powstrzymania lawinowo rosnącej liczby osób otyłych.

(mjp)

Photo by Jennifer Pallian on Unsplash