Neurologiczne problemy wieku podeszłego
07
Gru
2018

Neurologiczne problemy wieku podeszłego

Światowa Organizacja Zdrowia - (WHO) za początek starości uznaje 60 rok życia. Wyróżnia w niej trzy zasadnicze etapy:

  • od 60 - 75 r. ż. - wiek podeszły ( tzw. wczesna starość)
  • od 75 - 90 r. ż. - wiek starczy ( tzw. późna starość)
  • 90 r. ż. i powyżej - wiek sędziwy ( tzw. dłgowieczność)

Za podstawowe cechy starości uważa się: - znaczny spadek zdolności adaptacyjnych człowieka w wymiarze biologicznym,  psychospołecznym; - postępujące ograniczenie samodzielności życiowej; - stopniowe nasilenie się zależności od otoczenia.

 

Zespoły geriatryczne - stany powodujące upośledzenie funkcjonowania człowieka:

  • zaburzenia równowagi
  • pośledzenie lokomocji (poruszanie się)
  • upadki
  • zespoły otępienne
  • depresja
  • osłabienie pamięci
  • bezsenność
  • nietrzymanie mocz i stolca, zaparcia
  • pośledzenie wzroku i słuchu
  • kurcze nocne mięśni kończyn dolnych
  • odleżyny
  • osteoporoza

Osoba starsza staje się zależna od osób drugich, gdyż schorzenia te zazwyczaj nie występują pojedynczo i są one chorobami przewlekłymi i często trudnymi do leczenia. Nakładanie się na siebie poszczególnych schorzeń może prowadzić w późniejszym czasie do inwalidztwa lub niepełnosprawności.*

 

Zmiany fizjologiczne i patologiczne w wieku podeszłym:

 

Układ kostno-stawowy:

  • zmniejszenie się masy kostnej, czemu towarzyszy często proces zrzeszotnienia (osteoporozy) polegający na ubytku substancji mineralnych i zrębu łącznotkankowego
  • nierówności powierzchni chrząstki stawowej, zmniejszenie się jej sprężystości, co sprawia, że nie zawsze pokrywa całą powierzchnię stawową
  • zanik mięśni i zmiany w aparacie ścięgnisto-więzadłowym
  • stopniowe zmniejszanie się siły mięśniowej
  • pośledzenie kontroli ruchu na poziomie odruchu rdzeniowego
  • obniżenie się funkcji motorycznej

Układ nerwowy: 

  • zmniejszenie masy mózg na skutek utraty części komórek nerwowych
  • zmniejszenie liczby nueronów istoty szarej
  • zmniejszenie się liczby połączeń międzykomórkowych
  • zwolnienie przewodnictwa nerwowego
  • zwolnienie aktywności psychomotorycznej
  • ograniczenie czas snu
  • ograniczenie snu fazy REM

1. Wraz z wiekiem dochodzi do zmian w proporcji podstawowych składowych bdowy ciała. Maleje tzw. beztłuszczowa masa ciała (lean body mass) – z około 69 kg mężczyzn 20-letnich do 48 kg w wieku 75-80 lat, zaś ulega zwiększeniu zawartość tłuszczu w organizmie (średnio z 13 do 26 kg).

 

 2. Wraz ze wzrostem zawartości tłszczu ustrojowego zmniejsza się tzw. masa tkanki aktywnej. Obejmuje ona głównie komórki wysoce aktywne: przede wszystkim komórki mięśniowe, lecz także komórki niektórych narządów (mózg, wątroba). W wyniku spadku masy mięśniowej następuje obserwowane w podeszłym wieku istotne zmniejszenie podstawowej przemiany materii i zapotrzebowania na energię. Niższe zapotrzebowanie energetyczne jest również wynikiem ograniczania wraz z wiekiem aktywności fizycznej.

 

3. Wraz z wiekiem maleje również zawartość składników mineralnych w stroju z około 6% u osób młodych do około 4% u ludzi w wieku podeszłym. Efektem tych przekształceń jest obserwowana w wieku podeszłym demineralizacja układu kostnego.

 

4. U ludzi w wieku podeszłym obserwuje się też stopniowe upośledzenie czynności narządów. Przewodzenie bodźców nerwowych zwalnia się średnio o 10-15%. Pogorszeniu ulega funkcja nerek, zaś przesączanie kłębkowe może się zmniejszyć do 60% w porównaniu z osobami młodymi. Zmniejsza się pojemność oddechowa płuc. Maksymalna pojemność płuc u ludzi starszych może wynosić 70-80% wartości obserwowanej u ludzi młodszych. Wszystkie te zmiany związane są z ograniczeniem przemian metabolicznych w tych narządach i tkankach, a tym samym ze zmianami zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze.

 

5. Częstą przypadłością ludzi starszych jest hipotonia ortostatyczna, będąca wynikiem upośledzenia mechanizmów homeostazy sercowo-naczyniowej i dysfunkcji układu autonomicznego. Należy podkreślić, że całkowita zawartość węglowodanów, tłuszczów i białka w posiłku oraz jego wartość kaloryczna nie ma wpływu na spadek ciśnienia. Hipotonia poposiłkowa może być dodatkowo nasilona przez leki hipotensyjne, przyjmowane przez pacjentów w czasie posiłku. W badaniach wykazano, że u osób w podeszłym wieku, przebywających w domu opieki, przyjmujących w sposób przewlekły leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny, antagonistów wapnia, diuretyków, preparatów naparstnicy i/lub nitratów, występowały znacznie większe poposiłkowe spadki skurczowego ciśnienia tętniczego niż u osób, którym nie podawano leków w trakcie posiłków.

 

Otępienie:

  • Znaczne obniżenie sprawności umysłowej spowodowane uszkodzeniem mózgu,
  • otępienie ma charakter progresywny (funkcje umysłowe słabną wraz z postępem czasu) i nieodwracalny. Natomiast samo osłabienie się funkcji umysłowych jest znacznie większe, niż mogłoby to wynikać z naturalnego procesu starzenia się.
  • WHO: Zespół otępienny to zespół objawów wywołany chorobą mózg, zwykle przewlekłą lub o postępującym przebiegu, charakteryzujący się klinicznie licznymi zaburzeniami wyższych funkcji korowych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, język i ocena. Ponadto zaburzeniom funkcji poznawczych często towarzyszą, lub nawet je poprzedzają zaburzenia emocjonalne, zaburzenia zachowania i motywacji. Takiemu obrazowi mogą nie towarzyszyć zaburzenia świadomości. Zaburzenia świadomości przy występowaniu demencji stanowią odrębną kategorię diagnostyczną.

Choroby prowadzące do otępienia:

  • choroby neurodegeneracyjne:

- choroba Alzheimera

- choroba Parkinsona

- choroba Picka

- pląsawica Huntingtona

- neuroborelioza

  • choroby zakaźne:

- choroba Creutzfeldta-Jakoba

- AIDS

  • zespół przedotępienny:

- łagodne zaburzenia poznawcze (MCI)

  • hiponatremia

 

Przyczyny otępienia:

 

Nowotwory:

  • pierwotne i przerzutowe guzy mózgu i inne
  • krwiak podtwardówkowy
  • Ropień mózg
  • zespoły paraneoplastyczne

 zaburzenia metaboliczne:

  • choroby tarczycy
  • hiper- i hiponatremia
  • niedoczynność przysadki
  • choroba Cushinga
  • metaboliczne choroba Addisona
  • hiperkalcemia
  • Niewydolność wątroby
  • Niewydolność nerek

Niedobory witamin:

  • niedobór B1
  • (encefalopatia Wernickeígo); alkoholizm, niedobór B1
  • niedobór B6 (pelagra)
  • niedobór B12 i kwas foliowego
  • złożone  niedobory żywieniowe
  • niedobory w przebieg chorób pasożytniczych

Neuroinfekcje:

  • bakteryjne (w tym kiłowe i gruźlicze)
  • pasożytnicze (np. bąblowiec)
  • grzybicze
  • wirusowe (w tym HIV)

Zaburzenia psychiczne:

  • depresja
  • schizofrenia i inne psychozy

Choroby autoimmunologiczne:

  • Toczeń układowy
  • Mieszana choroba tkanki łącznej
  • Zapalenie naczyń
  • Stwardnienie rozsiane

Przewlekłe działanie toksyn:

  • Alkohole
  • Metale ciężkie( ołów , rtęć, arsen)
  • Rozpuszczalniki
  • Pestycydy

Inne:

  • wodogłowie normotensyjne
  • choroba Whippleía- choroba zakaźna, bakteria Tropheryma whipplei
  • sarkoidoza
  • przewlekła obturacyjna choroba płuc
  • zespół bezdechu nocnego

 

Główną przyczyną otępienia w wiek podeszłym jest choroba Alzheimera, stanowi ok. 5% wśród osób powyżej 65 roku życia, kolejną co do częstości przyczyną jest choroba z ciałami Lewy’ego i otępienie czołowo-skroniowe.

 

Otępienie z ciałami Lewy’ego

Otępienie z ciałami Lewy’ego charakteryzuje się zmiennością funkcji poznawczych w ciągu godzin, a nawet minut. Naprzemiennie występują omamy wzrokowe, urojenia prześladowcze i zaburzenia nastroju. Zaburzenia świadomości są krótkotrwałe i pojawiają się niezależnie od pory dnia, dodatkowo w zaawansowanym stadium obecne są liczne objawy neurologiczne(otępienie, zespół parkinsonowski-głównie akinezja, częste upadki)

Otępienie czołowo-skroniowe

We wczesnym etapie przebieg otępienia czołowo-skroniowego dominuje apatia, niedostosowanie społeczne, utrata zainteresowań lub rozhamowanie, nastrój euforyczny i wzmożona aktywność. Wraz z upływem czasu pogarsza się orientacja przestrzenna, zubożona zostaje jakość i ilość wypowiedzi chorego.

Choroba Alzheimera

  • Pierwszymi objawami choroby Alzheimera są trudności w uczeniu się, zaburzenia zachowania, drażliwość i utrata dotychczasowych zainteresowań. W otępieniu o średnim nasileniu dominują zaburzenia pamięci, orientacji w czasie i przestrzeni oraz problemy językowe.
  • W zaawansowanym stadium otępienia obecne są omamy wzrokowe i słuchowe, zaburzenia myślenia, urojenia i agresywne zachowania.

Profilaktyka:

  • Aktywność fizyczna
  • Sprawowanie kontroli nad czynnikami ryzyka chorób serca (nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu), cukrzyca, zaprzestanie palenia papierosów
  • Dyskusja z lekarzem rodzinnym na temat potencjalnych leków.
  • Wysypianie się i leczenie zaburzeń snu.
  • Zaangażowanie się w inne aktywności, które prawdopodobnie poprawiają

 

*Borgis - Medycyna Rodzinna 3/2007, s. 62-65

 

oprac.: lek.med. Małgorzata Szymańska

Photo by Free-Photos on Pixabay